Strefa wiedzy

Spółdzielnia energetyczna to forma współpracy lokalnej społeczności, której celem jest wspólne wytwarzanie, zużywanie i zarządzanie energią z odnawialnych źródeł (OZE). Może działać w zakresie energii elektrycznej, ciepła lub biogazu, z przeznaczeniem na potrzeby własne członków.

Podstawą funkcjonowania spółdzielni energetycznych jest ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, a także Prawo spółdzielcze. Zasady tworzenia, rejestracji i działania są określone przede wszystkim w artykułach 38c – 38o ustawy o OZE.

Spółdzielnia zrzesza członków (np. gminy, spółki komunalne, mieszkańców, przedsiębiorców) i wytwarza energię w instalacjach OZE znajdujących się na obszarze jednej lub kilku sąsiednich gmin. Wyprodukowana energia jest rozliczana między członkami, co pozwala ograniczyć zakup energii z sieci i obniżyć rachunki.

Członkami mogą być jednostki samorządu terytorialnego, firmy, przedsiębiorcy, osoby fizyczne oraz osoby prawne (np. spółki komunalne). Warunkiem jest lokalizacja instalacji i odbiorców energii na obszarze do trzech sąsiadujących gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich.

• Oszczędności na energii – spółdzielnia rozlicza się w modelu net-meteringu, dzięki czemu członkowie płacą mniej za energię.
• Niezależność energetyczna – większa kontrola nad źródłem i kosztami energii.
• Wzmocnienie lokalnej gospodarki – inwestycje w lokalne OZE zwiększają zatrudnienie i wpływy do budżetu gminy.
• Dostęp do funduszy unijnych i krajowych – projekty spółdzielni są preferowane w programach wspierających transformację energetyczną.
• Wizerunek gminy proekologicznej i nowoczesnej.

1. Inicjatywa – grupa założycielska (min. 10 osób fizycznych lub 3 osoby prawne).
2. Opracowanie statutu – określenie zasad działania, udziałów i podziału energii.
3. Rejestracja – w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) jako spółdzielnia energetyczna.
4. Zgłoszenie do Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) – organ prowadzący rejestr spółdzielni.
5. Budowa lub przyłączenie instalacji OZE.
6. Rozliczanie energii w systemie prosumenckim grupowym.

Spółdzielnie mogą korzystać z:

• środków krajowych (NFOŚiGW, WFOŚiGW, program „Energia dla wsi”),
• funduszy europejskich (np. FEnIKS, Fundusz Sprawiedliwej Transformacji),
• preferencyjnych pożyczek.

Wiele programów przewiduje dodatkowe punkty dla projektów realizowanych przez JST.

Spółdzielnia może prowadzić obrót energią, ale tylko na rzecz swoich członków i samej spółdzielni. Oznacza to, że spółdzielnia, ani jej członkowie nie mogą sprzedawać energii produkowanej w ramach spółdzielni do zewnętrznych odbiorców. 

Spółdzielnia korzysta z tzw. systemu rozliczeń prosumenckich (net-metering). Energia wprowadzona do sieci rozliczana jest w czasie rzeczywistym ze wszystkimi członkami bez opłat dystrybucyjnych zmiennych. Jeśli powstają nadwyżki, trafiają do sieci i mogą zostać odebrane przez następny rok z współczynnikiem opustowym 0,6. Oznacza to że 60% wprowadzone energii może wrócić do spółdzielni, a 40% przekazywane jest na poczet sprzedawcy obslugujacego rozliczenia. 

To realny sposób na obniżenie kosztów energii, poprawę bezpieczeństwa energetycznego i wspieranie rozwoju lokalnego. Dzięki wspólnym inwestycjom JST mogą tworzyć lokalne centra energetyczne oparte na OZE i zatrzymywać korzyści finansowe w regionie.